Słój pamięci
Pamięć nie jest archiwum. Nie układa się w prostą chronologię dat, nazwisk i wydarzeń. Przypomina raczej żywy, zmienny zapis — złożony z obrazów, głosów, gestów, spotkań i emocji, które z czasem nabierają nowych znaczeń.
17 października 2026 roku Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie obchodziła 80-lecie istnienia. Sercem jubileuszu stało się widowisko inspirowane „Kwiatami polskimi” Juliana Tuwima – poematem pamięci, języka i miłości do ojczyzny. Na jednej scenie spotkały się pokolenia artystek i artystów związanych z Akademią, by wspólnie przywołać to, co minione, i opowiedzieć o tym, co chcemy zachować oraz przekazać dalej.
O fenomenie pamięci, jej strukturze, ulotności lub trwałości, napisano niezliczone tomy: poezji i prozy czy rozważań filozoficznych. Możemy dziś dowolnie czerpać z ustaleń antropologów, socjologów czy neurobiologów. Ale nie o takiej – zdefiniowanej, zamkniętej w formule, w istocie uwięzionej w słowach – pamięci myślałem – mówił rektor AST dr hab. Grzegorz Mielczarek podczas tegorocznej inauguracji roku akademickiego. – Bliżej mi do tuwimowskiej metafory «słoja pamięci», do którego sypiemy odpryski wspomnień.
W „Kwiatach polskich” pamięć nie jest wyłącznie powrotem do przeszłości. Staje się sposobem przeżywania rozłąki, próbą ocalenia utraconego świata i szczególnym wehikułem czasu – pozwalającym spotkać się zarówno z własną przeszłością, jak i z innymi ludźmi, którzy tę pamięć odczytują.
Pamięć jest warunkiem trwania nie tylko jednostki, lecz także wspólnoty. Takiej jak społeczność Akademii, budowana przez osiemdziesiąt lat przez studentki i studentów, pedagożki i pedagogów, pracownice i pracowników oraz absolwentki i absolwentów.
Pamięć wspólna
„Kwiaty polskie” Juliana Tuwima to poemat pamięci, języka i miłości do kraju — a także opowieść o utracie, emigracji i tęsknocie. Wyrasta z doświadczenia wojny i przypomina o świecie, który odchodził, a zarazem o tym, co mimo upływu czasu pozostaje wspólne.
Wybór poematu Tuwima na jubileusz AST nie był więc przypadkowy. Jego głosy, obrazy i wspomnienia układają się w opowieść o potrzebie ocalania tego, co kruche i niepowtarzalne. W jubileuszowej perspektywie poemat staje się zaproszeniem, by historię Akademii oglądać nie tylko przez pryzmat dat, nazwisk i przedstawień, lecz przede wszystkim przez losy ludzi, którzy ją współtworzyli.
To ich praca, wrażliwość, odwaga i spotkania wypełniają słój pamięci AST.
Różne barwy opowieści
„Kwiaty polskie” są także poematem o ojczyźnie. Tuwimowska miłość do kraju nie sprowadza się jednak do prostych deklaracji. Wyrasta z języka, pamięci, doświadczeń i różnorodności ludzi, którzy składają się na wspólnotę.
To ważny wymiar jubileuszu Akademii, która od osiemdziesięciu lat pozwala kolejnym pokoleniom artystek i artystów rozwijać własne osobowości oraz języki twórcze. Dziś AST jest wspólnotą pięciu wydziałów działających w Krakowie, Wrocławiu i Bytomiu, w których kształci się około 500 studentek i studentów. Łączy ich przestrzeń sztuki, ale nie jedna estetyka, metoda pracy czy wizja teatru.
Jesteśmy Akademią wielu osobowości i wielu języków artystycznych. To nasze bogactwo. Nie chcę, aby różnorodność była jedynie deklaracją z dokumentów i strategii. Chcę, aby była codziennym doświadczeniem – podkreśla Rektor AST.
Jubileusz był więc także świętem różnorodności. Wspólnota nie musi oznaczać jednolitości. Przypomina raczej „łąkę, na której kwiaty o różnych barwach i kształtach tworzą razem niepowtarzalny pejzaż”. Może wyrażać się w otwartości, uważności na drugiego człowieka i gotowości do współtworzenia świata, w którym jest miejsce dla wielu głosów.
Pamięć, która zobowiązuje
17 października 2026 roku minęło dokładnie osiemdziesiąt lat od powstania Akademii. Uczelnia, powołana z inicjatywy Juliusza Osterwy, przez dziesięciolecia znana była jako Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna im. Ludwika Solskiego. Od początku działalności kształci artystki i artystów, których dorobek na trwałe wpisał się w historię polskiego teatru i kina. Na obszernej liście absolwentek i absolwentów krakowskiej akademii znajduje się kilka tysięcy nazwisk aktorek, aktorów, reżyserek i reżyserów doskonale znanych publiczności w kraju i poza jego granicami. Dziś Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie prowadzi działalność dydaktyczną i artystyczną w trzech miastach, kształcąc blisko 500 studentek i studentów, tworząc przestrzeń spotkania różnych tradycji i praktyk teatralnych.
Osiemdziesiąt lat to jednak więcej niż suma roczników, dyplomów i przedstawień. To tysiące relacji, prób, rozmów, odkryć i poszukiwań. To także odpowiedzialność za przyszłość – za warunki, które tworzymy dla kolejnych pokoleń, i za wrażliwość, którą pomagamy im rozwijać.
W świecie wystawiającym nas na coraz to nowe próby teatr pozostaje przestrzenią spotkania. Uczy rozumienia innych, pozwala stawiać pytania bez łatwych odpowiedzi i daje schronienie wrażliwości. Może być również formą sprzeciwu wobec obojętności, uproszczeń i bylejakości.
Jubileusz AST jest okazją do wyrażenia wdzięczności wobec tych, którzy tworzyli Akademię. Jest też pytaniem o to, co zostawimy po sobie. Jakie wartości przekażemy dalej? Jakich artystów i ludzi pomożemy ukształtować? Jak zadbamy o to, by za kolejne dziesięciolecia można było powiedzieć, że nasze pokolenie miało odwagę mówić prawdę i tworzyć teatr otwarty na innych?
Jubileuszowe widowisko stało się spotkaniem pamięci z teraźniejszością, doświadczenia z młodością i wielu artystycznych głosów, które wspólnie opowiadały historię Akademii – miejsca, w którym od osiemdziesięciu lat teatr łączy ludzi, inspiruje do poszukiwań i otwiera kolejne drogi.
Tuwimowski słój pamięci wciąż się napełnia. 17 października dołożone do niego zostały kolejne głosy, obrazy i spotkania. Niech wspólna pamięć nie będzie wyłącznie powrotem do tego, co minione, lecz także źródłem nadziei i początkiem następnych opowieści.

KWIATY POLSKIE
Inscenizacja: Grzegorz Mielczarek
Opracowanie tekstu: Olga Katafiasz
Scenografia: Barbara Hanicka
Projekcje multimedialne: Natan Berkowicz
Opracowanie muzyczne: Konrad Mastyło
Ruch sceniczny: Wojciech Dolatowski
Wystąpili: Anna Polony, Marian Dziędziel, Grzegorz Mielczarek, Kamila Kuboth-Schuchardt, Tomasz Schuchardt, Katarzyna Gniewkowska, Krzysztof Zawadzki, Radosław Krzyżowski, Filip Zaręba, Piotr Franasowicz, Dominika Bednarczyk-Krzyżowska, Jerzy Fedorowicz, Katarzyna Warnke, Małgorzata Zawadzka, Maciej Stuhr, Krzysztof Jasiński, Magdalena Czerwińska, Roman Gancarczyk, Andrzej Konopka, Weronika Kowalska, Tomasz Kot, Marta Bizoń, Bartosz Gelner, Dorota Ignatjew, Jacek Romanowski, Patrycja Durska, Rafał Dziwisz, Andrzej Grabowski, Agnieszka Kościelniak, Krzysztof Globisz, Anna Seniuk, Paweł Miśkiewicz, Bożena Adamek, Mateusz Janicki, Tomasz Wysocki, Zbigniew Kaleta, Łukasz Szczepanowski, Urszula Grabowska, Agnieszka Mandat, Maciej Musiał, Grażyna Barszczewska, Błażej Peszek, Sonia Bohosiewicz, Piotr Pilitowski, Małgorzata Gorol, Teresa Budzisz-Krzyżanowska, Martyna Krzysztofik, Michał Badeński, Krzysztof Orzechowski, Magdalena Boczarska, Michał Sikorski, Dorota Segda, Ewa Kaim, Anna Radwan, Wojciech Leonowicz, Wojciech Kalarus, Szymon Kuśmider, Łukasz Rybarski, Anna Cieślak, Maciej Sajur, Magda Grąziowska, Stanisław Linowski, Katarzyna Zielińska, Michał Balicki, Magdalena Cielecka, Tomasz Karolak, Krzysztof Pluskota, Michał Czernecki, Małgorzata Kochan, Adam Nawojczyk, Bolesław Brzozowski, Mikołaj Kubacki, Anna Dymna.
Utwory wokalne: Joanna Kulig, Jacek Wójcicki, Beata Rybotycka, Barbara Szałapak, Joanna Pocica, Monika Markiewicz, Milena Uznańska (III r. Wydziału Aktorskiego), Michał Wojnarowski (III r. Wydziału Aktorskiego) oraz studentki i studenci Wydziału Aktorskiego Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie.
Zapraszamy do obejrzenia transmisji: